ब्यवसायीहरु भन्छनः क्युआर कोडले अत्यन्तै सजिलो बनायो 

अमृत पुडासैनी, काठमाडौं ।
कोभिड–१९ को प्रभाव पश्चात एक्कासी मौलाएको डिजिटल भुक्तानी माध्यमले आम जनमानसलाई सहज र सवल बनाइरहेको छ । अझ ब्यापारीहरु भने यसमा धेरै रमाएका छन । पछिल्लो समय नेपाल राष्ट्र बैंकले डिजिटल कारोबारको प्रयोग बढाउन निर्देशन दिँदै आइरहेको छ । यसै विषयमा बैंकिङ्ग समाचारले गरेको स्थलगत रिपोर्टिङका क्रममा डिजिटल भुक्तानीको कारोबारमा ब्यापारीहरु धेरै सन्तुष्ट भएको पाइएको हो । काठमाडौंको न्यूरोड स्थीत एम.जोन प्रा.लि नामक मोवाइल पसल सञ्चालन गर्दे आएका बिष्णु श्रेष्ठ भन्छन्,‘कतिपयले केही क्यास लिएर आउँछन् र मोवाइल हेर्छन, तर आफुले बोकेको नगद भन्दा बढी भुक्तानी गर्नुपर्यो भने उनीहरुले मोवाइल मार्फत क्यूआर गरेर भुक्तानी गर्छन ।

यसले गर्दा हामीलाई पनि सहज भएको छ । न्यूरोडकै ताम्राकार हाउसमा रहेको टु.फो.सिक्स मोवाइल प्वाइन्ट सञ्चालन गर्दे आएका विमल सुवेदीसँग डिजिटल भुक्तानीसँग फरक अनुभव छ । सुवेदी भन्छन् ‘क्यूआर कोड मार्फत भुक्तानी नै नहुने भने होइन, तर निकै कम मात्रामा क्यूआर कोड मार्फत भक्तानी गर्छन । प्रतिशतको हिसाबले अनुमान लगाउदा १० देखि १५ प्रतिशतले मात्रै क्यूआर कोडको प्रयोग गर्छन । तर यसको प्रयोग दिनानुदिन बढ्दै गइरहेको छ । त्यसैगरी असन बजारमा अक्लेश्वरी महादेव इलेक्ट्रोनिक्स सेन्टर सञ्चालन गर्दे आएका किशोर श्रेष्ठको भनाई पनि बिष्णु श्रेष्ठकै जस्तो छ । उनी भन्छन, ‘पहिलेको तुलनामा हाल करिब ८० प्रतिशत ग्राहकले क्यूआर नै खोज्ने गर्छन्, केहीले भने क्यास पैसा बोकेर आउँने गर्छन ।’ यस्तै केन्द्र काठमाडौं मात्रै नभई मुलुकका ठुला शहर धनगडी, नेपालगञ्ज, बुटवल, भैरहवा, पोखरा लगायत थुप्रै ठाउँहरुमा क्युआर कोड, मोवाइल बैंकिङ्ग एवंम डिजिटल वालेटहरुको प्रयोगले तिब्रता पाउन थालेको देखिन्छ । यसले गर्दा ब्यापारीहरु मात्रै नभई आम जनमानसलाई सहजता दिलाएको छ । 

कनेक्ट आइपिएसका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत निलेशमान सिंह प्रधान भन्छन, ‘डिजिटल बैंकिङ्गको उत्थान र प्रोत्सानका लागि यतीबेला बैंकहरुले तिब्र कसरत गरिरहेका छन । प्रविधिको विकासका कारण बैंकिङ्ग क्षेत्रमा आमूल परिवर्तन पनि आएको महशुस गरिएको छ ।’ यस्तै नबिल बैंकका डिजिटल बैंकिङ्ग प्रमुख परमेश्वर श्रेष्ठ बताउँछन, ‘क्षेत्रको आठ दशक लामो इतिहासमा नेपाली बैंकहरु शहरबाट घर र घरबाट जनताका खल्तीमै पुगेका छन । प्रविधिको प्रयोग बढाउन बैंकहरुले डेबिट, क्रेडिट र प्रिपेड कार्ड जारी गर्दै आएका छन । मोबाइल र इन्टरनेट बैंकिङ्ग जस्ता सुविधा जनताका दैलामा पुर्याएका छन ।’ वर्तमान अवस्थामा सामान खरिदवापतको भुक्तानी होस वा घरायसी बिलहरु तिर्न, बैंकिङ्ग सुविधाको उपलब्धता बढ्दो छ । हात–हातमा पुगेका स्मार्ट मोबाइलले पनि अत्याधुनिक बैंकिङ्गको प्रयोगमा सहभागिता बढाउन थालेको महसुश गरिएको छ । विशेषतः कोभिडका कारण यसको महत्व पनि बढेको छ ।

गाउँघरमा पनि विस्तार हुँदै डिजिटल भुक्तानी  

शहरमा मात्रै नभएर पछिल्लो समय गाउँ घरका होटेल, तरकारी बजार, तथा खुद्रा पसलदेखि ठुला–ठुला व्यापारिक भवनहरुमा पनि क्यूआर कोडको प्रयोग बढ्दै गएको छ ।  पछिल्लो पुस्ताहरुको हातमा स्मार्ट फोनको पहुँच सरल र सजिलै हुने र बैंक खाता पनि हुने भएकोले नै गाउँमा क्षेत्रमा पनि डिजिटल भुक्तानीको प्रयोग बढ्दै गएको हो ।  

यसरी उकालो लागिरहेको छ डिजिटल कारोबार 

विगत एक वर्षयता झन्डै ३० लाख प्रयोगकर्ताहरू थपिएर यतिखेर ९२ लाख जनाले डिजिटल वालेट प्रयोग गर्न थालेको बताइन्छ । नेपाल राष्ट्र बैंकले सार्वजनिक गरेको पछिल्लो तथ्यांक अनुसार ४३ करोड ६० लाख रुपैंयाको कारोबार भएको छ भने मोवाईल बैंकिङ्ग मार्फत मात्रै १ खर्ब ६२ अर्ब माथिको कारोबार भएको छ ।  नेपालमा नगदरहित डिजिटल भुक्तानीमा कर्पोरेट तहमा अर्थात् ठूलो रकमको कारोबार हुने रीयलटाइम ग्रस सेटलमेन्ट (आरटीजीएस) देखि प्रिपेड भुक्तानी कार्ड र ससाना भुक्तानी हुने वालेटसम्म छन्।

समस्या इन्टरनेटमा

नेपालमा सहर भन्दा पनि बढी ग्रामीण क्षेत्रहरु रहेकोले त्यस्तो क्षेत्रमा क्यूआर कोड प्रयोग गर्न सक्ने जमात रहेका छन् । तर पनि इन्टरनेटको समस्याले गर्दा डिजिटल भुक्तानी प्रणालीको प्रयोगमा चुनौती थपिएको छ । अहिले सबै बैंक तथा वित्तिय संस्थाहरुले भुक्तानी सेवा प्रदायक संस्थालाई पनि यस तर्फ अग्रसर गराएपनि हाल सम्म कुनै प्रगति भने भएको छैन । सोलुखुम्बु सोताङ्ग गाउँपालिकाका स्थानीय अर्जुन बस्नेत भन्छन्,‘गाउँमा क्यूआर कोडको प्रयोग प्रायः जस्तो पसलमा हुन्छ, तर समस्या इन्टरनेटमा छ, क्यास पैसा भए तुरुन्त दिन सकिन्छ तर इन्टरनेट राम्रो नचल्ने भएकोले क्यूआर कोडमा प्रयोग कमै मात्रामा हुन्छ । तर इन्टरनेट राम्रो चल्ने ठाँउमा भने क्यूआर कोडबाट भुक्तानी गर्ने पनि छन् ।’ सोलुखुम्बुका अर्जुन त एक प्रतिनिधि पात्र मात्रै हुन । उनीजस्तै इन्टरनेटकै कारण डिजिटल भुक्तानीको प्रयोग गर्न नपाएका स्थानीय यहाँ थुप्रै छन ।