इरान युद्धले बढायो अमेरिकी उपभोक्ताको इन्धन खर्च

न्युयोर्क – इरान युद्ध र महत्वपूर्ण समुद्री मार्गबाट कच्चा तेलको ढुवानीमा आएको अवरोधका कारण अमेरिकामा पेट्रोलको मूल्य अहिलेसम्मकै उच्च स्तरमा पुगेको छ। महँगो इन्धनका कारण अमेरिकी परिवारको यात्रा योजना प्रभावित हुनुका साथै दैनिक खर्चमा समेत थप आर्थिक दबाब परेको छ।

अमेरिकामा नियमित पेट्रोलको औसत मूल्य प्रति ग्यालोन चार दशमलव १४ अमेरिकी डलर पुगेको थियो । यो गत वर्षको तुलनामा झन्डै एक डलर बढी हो। यसअघि सन् २०१२ मा नियमित पेट्रोलको औसत मूल्य प्रति ग्यालोन तीन दशमलव ८२ अमेरिकी डलर पुगेको थियो। यस वर्षको मूल्यले उक्त कीर्तिमानसमेत तोडेको छ।

यद्यपि, अमेरिकामा पेट्रोलको समग्र ऐतिहासिक उच्च मूल्य भने अझै कायम छ। सन् २०२२ को जुन महिनामा नियमित पेट्रोलको राष्ट्रिय औसत मूल्य प्रति ग्यालोन पाँच दशमलव ०२ अमेरिकी डलर पुगेको थियो। अहिलेको मूल्य त्यो स्तरभन्दा कम भए पनि पछिल्लो वृद्धिले उपभोक्तामाथि ठूलो आर्थिक दबाब सिर्जना गरेको छ।

परिवारको यात्रा योजना प्रभावित

पेट्रोलको मूल्य अत्यधिक बढेपछि लामो दूरीको यात्रा गर्ने अमेरिकी परिवारको संख्या तथा यात्राको अवधि घट्न थालेको छ।पेन्सिलभेनियाकी निकोल कोलिन्सले साथीहरूलाई भेट्न दक्षिण क्यारोलिना जाने योजना बनाएकी थिइन्। तर गाडी चलाउँदा लाग्ने खर्च बढेकाले उहाँको परिवारले गर्मीयामभरि सामान्यतया गर्नेभन्दा निकै कम यात्रा गरेको बताएकी छन्।

कोलिन्सका अनुसार अहिले पेट्रोलको मूल्य निकै उच्च छ। परिवारमा सानो बच्चा भएकाले बच्चाको आवश्यकतामा पनि खर्च गर्नुपर्ने भएकाले बढेको इन्धन खर्चले परिवारको बजेटमा थप दबाब सिर्जना गरेको छ। डेलावेयर राज्यको क्लेमन्टस्थित एउटा पेट्रोल पम्पमा नियमित पेट्रोलको मूल्य प्रति ग्यालोन चार दशमलव १९९ अमेरिकी डलर रहेको थियो।

इरानमाथिको आक्रमणपछि बढ्यो मूल्य

अमेरिका र इजरायलले फेब्रुअरीमा इरानमाथि आक्रमण गरेपछि पेट्रोलको मूल्य तीव्र रूपमा बढेको समाचारमा उल्लेख छ। त्यसपछि मूल्यमा केही उतारचढाव भए पनि पेट्रोलको मूल्य पुरानै स्तरमा फर्कन सकेको छैन। यसको मुख्य कारण विश्वको महत्वपूर्ण तेल ढुवानी मार्गमध्ये एक हर्मुज जलडमरूमध्यमा कच्चा तेलको आवतजावतमा आएको ठूलो गिरावट हो।

इरानले उक्त जलमार्ग पुनः खोल्न अस्वीकार गरेको अवस्थामा तेलको अन्तर्राष्ट्रिय आपूर्तिमा थप अवरोध आउन सक्ने चिन्ता बढेको छ। विश्व बजारमा ठूलो परिमाणमा तेल आपूर्ति हुने भएकाले हर्मुज जलडमरूमध्यमा हुने कुनै पनि अवरोधले अन्तर्राष्ट्रिय तेल बजारमा तत्काल प्रभाव पार्न सक्छ।

हर्मुज जलडमरूमध्य किन महत्वपूर्ण छ ?

हर्मुज जलडमरूमध्य मध्यपूर्वबाट विश्वका विभिन्न भागतर्फ कच्चा तेल तथा अन्य ऊर्जा सामग्री ढुवानी गर्ने अत्यन्त महत्वपूर्ण समुद्री मार्ग हो। यस क्षेत्रमा युद्ध वा सुरक्षा जोखिम बढ्दा जहाज सञ्चालनमा कठिनाइ उत्पन्न हुन सक्छ। तेल ढुवानीमा ढिलाइ वा अवरोध आएमा विश्व बजारमा उपलब्ध तेलको मात्रा घट्ने आशंका हुन्छ।

आपूर्ति घट्ने र माग यथावत् रहने अवस्थामा कच्चा तेलको मूल्य बढ्न सक्छ। कच्चा तेल महँगिएपछि त्यसबाट उत्पादन हुने पेट्रोल र डिजेलको मूल्यमा समेत वृद्धि हुन सक्छ। ऊर्जा वित्तसम्बन्धी विज्ञ टम सेङका अनुसार अहिले देखिएको पेट्रोलको मूल्य वृद्धिलाई मुख्यतः इरान युद्ध र हर्मुज जलडमरूमध्यको अवस्थासँग जोडेर हेर्न सकिन्छ।

अमेरिकी सरकारबाट तत्काल राहतको स्पष्ट समय छैन

अमेरिकाका ऊर्जा सचिव क्रिस राइटले पेट्रोलको मूल्य घटाउन सरकारले सम्भव भएसम्मका उपाय गरिरहेको बताएका छन्। तर चालकहरूले पेट्रोल पम्पमा कहिलेसम्म राहत पाउनेछन् भन्ने विषयमा उनले स्पष्ट समयसीमा दिएका छैनन्। उनले गत वर्षको तुलनामा अहिले पेट्रोलको मूल्य उच्च रहेको स्वीकार गरेका छन्। सरकारले पेट्रोलको मूल्य घटाउने प्रयास गरिरहेको बताए पनि अन्तर्राष्ट्रिय तेल बजारमा युद्धको प्रभाव कायम रहेसम्म मूल्य नियन्त्रण गर्न कठिन हुन सक्ने देखिन्छ।

पेट्रोल महँगिँदा अन्य वस्तुको मूल्यमा पनि असर

इन्धनको मूल्यमा भएको वृद्धि प्रत्यक्ष रूपमा गाडी चलाउने मानिसलाई मात्र प्रभावित गर्दैन। पेट्रोल तथा डिजेलको मूल्य बढ्दा सामान ढुवानीको लागत पनि बढ्न सक्छ। अमेरिकाका विभिन्न राज्यमा उत्पादन भएका खाद्यान्न, औद्योगिक सामग्री तथा उपभोग्य वस्तु देशका विभिन्न भागमा पु¥याउन ठूलो संख्यामा मालवाहक सवारीसाधन प्रयोग हुन्छन्। ती सवारीसाधन सञ्चालन गर्न इन्धन आवश्यक पर्ने भएकाले इन्धनको मूल्य बढ्दा ढुवानी खर्च बढ्न सक्छ। ढुवानी खर्च बढेपछि त्यसको केही भार उपभोक्तासम्म पुग्न सक्छ । यसले समग्र महँगीमा थप दबाब सिर्जना गर्ने सम्भावना हुन्छ।

अमेरिकी उपभोक्तामाथि बढ्दो दबाब

अहिलेको पेट्रोल मूल्य सन् २०२२ मा कायम भएको अमेरिकाको सर्वकालीन उच्च मूल्यभन्दा कम भए पनि पछिल्लो वृद्धिले अमेरिकी उपभोक्तामाथि परेको आर्थिक दबाब स्पष्ट देखाएको छ। युद्धका कारण अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा बजारमा उत्पन्न अस्थिरता अमेरिकी नागरिकको दैनिक जीवनसम्म पुगेको छ। गाडीमा पेट्रोल भर्ने खर्चदेखि लामो दूरीको यात्रा, सामान ढुवानी र पारिवारिक बजेटसम्म यसको प्रभाव देखिन थालेको छ। इरान युद्ध र हर्मुज जलडमरूमध्यमा तेल ढुवानीमा आएको अवरोध तत्काल समाधान नभए अमेरिकी उपभोक्ताले आगामी दिनमा पनि उच्च इन्धन मूल्यको सामना गर्नुपर्ने सम्भावना रहेको छ।