‘महिलाहरूलाई अवसर र सम्मान दिए समाज समृद्ध र विकसित बन्न सक्छ’

हरेक वर्ष मार्च ८ का दिन विश्वभर अन्तर्राष्ट्रिय नारी दिवस मनाइन्छ। यो दिन महिलाको अधिकार, सम्मान र समानताको लागि गरिएको संघर्ष तथा उपलब्धिलाई सम्झने महत्वपूर्ण दिन हो। नेपालमा पनि यो दिन विभिन्न कार्यक्रम, सभा तथा सचेतनामूलक गतिविधिहरू गरी मनाइन्छ। यस दिन महिलाहरूले समाज, राष्ट्र र विश्वका लागि गरेका महत्वपूर्ण योगदानलाई सम्मान गरिनुका साथै समान अधिकारको बारेमा चर्चा गरिन्छ।

नारीलाई सृष्टिको आधार मानिन्छ। नारी बिना संसार अधुरो हुन्छ। छोरी, दिदी, आमा र श्रीमतीका रूपमा महिलाले परिवार र समाजलाई सधैं माया, स्नेह, सहयोग र प्रेरणा दिँदै आएका छन्। आमाको काखबाट नै मानिसले जीवनको पहिलो शिक्षा प्राप्त गर्छ। त्यसैले नारीलाई जीवनको आधार र समाजको उज्यालो भविष्य मानिन्छ। नेपाली समाजमा एउटा भनाई पनि चर्चित छ, ‘जहाँ नारीको सम्मान हुन्छ, त्यहाँ देवताको बास हुन्छ।’

तर, हाम्रो समाजमा लामो समयसम्म महिलालाई हेर्ने दृष्टिकोण समान थिएन। पहिले महिलाहरूलाई कमजोर ठानिन्थ्यो र उनीहरूलाई घरभित्रको काममा मात्र सीमित राखिन्थ्यो। शिक्षा, रोजगारी र निर्णय प्रक्रियामा महिलाको सहभागिता निकै कम थियो। कतिपय मानिसहरूले महिलाको क्षमता र प्रतिभालाई विश्वास गर्दैनथे। अझै पनि केही ठाउँमा यस्तो सोच देख्न पाइन्छ।

हाम्रो समाजमा कहिलेकाहीँ सहकर्मी साथीहरूबीच पनि छोरी र छोरालाई फरक दृष्टिले हेर्ने सोच पाइन्छ। कतिपय मानिसहरूले छोरालाई बढी महत्व दिने र छोरीलाई कम अवसर दिने सोच राख्छन्। तर, वास्तवमा छोरी र छोरा दुवै समान हुन्। उनीहरूलाई समान अवसर, शिक्षा र सम्मान दिनु आवश्यक छ। यदि छोरीलाई पनि समान अवसर दिइयो भने उनीहरूले पनि समाज र राष्ट्रका लागि ठूलो योगदान दिन सक्छन्।

समयसँगै समाजको सोच परिवर्तन हुँदै गएको छ। आजको नयाँ पुस्ता अर्थात् जेनजीले समानता र अधिकारको बारेमा खुला रूपमा कुरा गर्न थालेका छन् । आजका युवाहरूले मोबाइल, इन्टरनेट, कम्प्युटर जस्ता आधुनिक प्रविधिको प्रयोग गरेर ज्ञान प्राप्त गरिरहेका छन्। सूचना प्रविधिको विकासले महिलाहरूलाई शिक्षा, रोजगारी र नेतृत्वका क्षेत्रमा अझ अगाडि बढ्न सहयोग गरेको छ।

आज महिलाहरू शिक्षा, स्वास्थ्य, व्यापार, राजनीति, विज्ञान, प्रविधि, खेलकुद तथा समाजसेवाका विभिन्न क्षेत्रमा सक्रिय रूपमा काम गरिरहेका छन्। उनीहरूले आफ्नो मेहनत, साहस र लगनशीलताले समाजमा सकारात्मक परिवर्तन ल्याइरहेका छन्।

नेपालमा धेरै महिलाहरूले आफ्नो योगदानद्वारा देशको नाम उज्यालो बनाएका छन्। उदाहरणका लागि, पासाङ लामु शेर्पाले विश्वको सर्वोच्च शिखर सगरमाथा आरोहण गरेर नेपाली महिलाको साहस र क्षमताको परिचय दिएकी थिइन्। उनले कठिन परिस्थितिका बीच पनि आफ्नो लक्ष्य प्राप्त गरेर इतिहास रचेकी थिइन्। उनको साहसले धेरै नेपाली छोरीहरूलाई आफ्ना सपना पूरा गर्न प्रेरणा दिएको छ।

त्यस्तै, अनुराधा कोइरालाले मानव बेचबिखन विरुद्ध संघर्ष गर्दै हजारौं महिला र बालिकाको जीवन बचाएकी छन्। उनले स्थापना गरेको माइती नेपाल संस्थाले धेरै पीडितहरूलाई उद्धार, संरक्षण र पुनःस्थापनाको अवसर दिएको छ। उनको सेवा र समर्पणले समाजमा मानवता र सहानुभूतिको उदाहरण प्रस्तुत गरेको छ।

नेपालमा न्याय र नेतृत्वको क्षेत्रमा पनि महिलाहरू अगाडि बढिरहेका छन्। उदाहरणका लागि, शुशीला कार्की नेपालकी पहिलो महिला प्रधानन्यायाधीश बनेर इतिहास रचेकी थिइन्। उनले न्याय, सत्य र इमानदारीको मार्गमा दृढ भएर काम गर्दै महिलाहरू पनि नेतृत्व गर्न सक्षम हुन्छन् भन्ने सन्देश दिएकी थिइन्। उनको नेतृत्वले नेपाली महिलाहरूलाई आत्मविश्वास र प्रेरणा प्रदान गरेको छ। यतिबेला उनै कार्की सरकरको नेतृत्वमा छिन् ।

त्यसैगरी, राजनीतिमा पनि महिलाहरूको सहभागिता बढ्दै गएको छ। विद्यादेवी भण्डारी नेपालकी पहिलो महिला राष्ट्रपति बनेर राष्ट्रको नेतृत्व गरेकी थिइन्। यसले महिलाहरू पनि देशको उच्च पदमा पुग्न सक्छन् भन्ने सन्देश दिएको छ।

खेलकुद क्षेत्रमा पनि नेपाली महिलाहरूले देशको नाम उज्यालो बनाएका छन्। उदाहरणका लागि, मिरा राईले अन्तर्राष्ट्रिय ट्रेल रनिङ प्रतियोगिताहरूमा उत्कृष्ट प्रदर्शन गरेर नेपाललाई विश्वसामु चिनाइन्। कठिन जीवनबाट उठेर सफलता हासिल गर्नु उनको साहस र मेहनतको उत्कृष्ट उदाहरण हो।

यी सबै उदाहरणहरूले देखाउँछन् कि महिलाहरू पनि पुरुषसरह सक्षम, मेहनती र प्रतिभाशाली हुन्छन्। समाजको पुरानो सोच अर्थात् मानसिकता परिवर्तन गर्न आवश्यक छ। जब महिलाहरूलाई शिक्षा, अवसर र सम्मान दिइन्छ, तब समाज अझ समृद्ध र विकसित बन्न सक्छ।

आजको समाजमा महिलाहरू केवल घरभित्र सीमित छैनन्। उनीहरू राष्ट्र निर्माणका महत्वपूर्ण आधार बनेका छन्। यदि महिलाहरू शिक्षित, सक्षम र आत्मनिर्भर भए भने देशको विकास पनि तीव्र रूपमा अघि बढ्नेछ।

अन्ततः, अन्तर्राष्ट्रिय नारी दिवसले हामीलाई नारी शक्तिको महत्व सम्झाउँछ। महिलाहरू राष्ट्र निर्माणका महत्वपूर्ण आधार हुन्। त्यसैले हामी सबैले महिलाहरूको सम्मान गर्दै समानता, न्याय र अवसरले भरिएको समाज निर्माण गर्न प्रयास गर्नुपर्छ।

नारी शक्ति नै समाजको उज्यालो भविष्य हो भन्ने भनाईलाई प्रमाणित गर्दै लैजानुपर्छ । जब समाजमा महिलाहरूलाई सम्मान र समान अवसर दिइन्छ, तब मात्र समाजको वास्तविक विकास सम्भव हुन्छ। त्यसैले आजको दिनमा हामी सबैले नारी शक्तिलाई सम्मान गर्दै समानताको समाज निर्माण गर्ने प्रतिबद्धता जनाउनुपर्छ।